czołówka

Czym jest medialab?

Czym jest medialab? Najprościej mówiąc jest to laboratorium nowych mediów. Pierwsza tego typu placówka powołana została w amerykańskim MIT jeszcze w latch 80-tych. Medialab MIT (www.media.mit.edu) stworzony został przez pioniera badań nad cyberkulturą Nicholasa Negroponte, początkowo jako ośrodek skupiający się nad eksplorowaniem technologicznych możliwości nowych mediów. Wkrótce jednak do inżynierów i informatyków dołączył zespół artystów, filozofów i badaczy społecznych. W ten sposób powstała interdyscyplinarna instytucja badająca, upowszechniająca i tworząca nowe technologie cyfrowe dla celów społecznych, artystycznych i kulturowych. Model ten stał się wzorcem dla innych tego typu placówek powstających również w Europie. Jak określa to medioznawca Piotr Celiński: „Jak grzyby po deszczu zaczęły na przestrzeni ostatnich 15-tu lat powstawać nowe miejsca kultury i sztuki nazywane medialabami. Gromadzili się w nich artyści pracujący z różnymi medialnymi materiami, animatorzy kultury wykorzystujący nowe media w przestrzeni publicznej i edukacji, programiści szukający inspiracji filozoficznych czy estetycznych.”

Hologram kobiety z 1973 roku (The MIT Museum; Foto by Chris Devers, CC)

Medialab wydaje się tu oferować szeroką formułę współpracy pomiędzy rynkiem i naukami społecznymi. Ta nowa forma instytucji kulturowo-badawczej doskonale wpisuje się w profil współczesnej kultury, w której pod wpływem nowych mediów zmieniają się niemal wszystkie praktyki społeczne. Żyjemy dziś bowiem w społeczeństwie, które socjolog Kazimierz Krzysztofek określa jako hiperspołeczeństwo. Jak stwierdza badacz: „w hiperspołeczeństwie wielkie kompleksy ekonomiczno-kulturowe (produkcja-konsumpcja-styl życia) rodzą się już nie tylko pod wpływem wynalazków, wykorzystywanych następnie do produkcji dóbr materialnych (np. samochód), a wynalazków wykorzystywanych do tworzenia i przetwarzania symboli, czego najlepszym przykładem jest komputer, Internet, czy telefonia komórkowa”. Podobnie stan współczesnego społeczeństwa diagnozuje medioznawca Lew Manovich, który stwierdza, że dziś społeczeństwo powstaje w skutek transkodowania, wzajemnego oddziaływania na siebie i mieszania się cyfrowych algorytmów komputerowych i kultury humanistycznej.

W tym nowym społeczeństwie medialaby pełnią funkcję elastycznych instytucje, które badają zastosowania nowych mediów i wpasowują je w nowe relacje społeczne.

Najlepiej widać to w działaniach praktycznych tych instytucji. Często przybierają one formę nowych aplikacji internetowych, oprogramowania, technologii. Przykładem może być wynaleziona przez MIT Medialab cyfrowa holografia, która umożliwiła wyświetlanie obiektów 3D z obrazów zapisanych cyfrowo w pamięci komputera. Autorowi pomysłu Stephenowi Bentonowi już w 1985 roku udało się wyświetlić hologram samochodu bezpośrednio na niebie. Dziś technika ta wykorzystywana jest miedzy innymi w medycynie.

Warsztaty prowadzone w Kitchen Budapest (foto by Kitchen Budapest, CC)

Tworzone przez medialaby aplikacja mogą być wykorzystywane także w różnych sferach życia społecznego. Przykładem może być aplikacja Kibu Interaction / Movia (http://www.kitchenbudapest.hu/en/node/794), stworzona przez budapesztański Medialab Kitchen Budapest (KIBU). Jest to oryginalna forma multimedialnego przewodniki po Budapeszcie. Ściągając ten program na swój telefon zwiedzający Budapeszt turysta uzyskuje liczne informacje w postaci archiwalnych filmów, fotografii, tekstów prezentujących historię zwiedzanych miejsc. Budapesztański KIBU zasłyną również jako współtworząc program do tworzenia nie linearnych i atrakcyjnych wizualnie prezentacji multimedialnych Prezi, z którego bezpłatnie korzystać mogą wszyscy internauci (www.prezi.com).

Projekt “One laptop per child” w Iranie

Inną formą działań medialabów są projekty z pogranicza działań społecznych i artystycznych, które wykorzystują nowe media do poprawienia jakości życia, niwelowania nierówności społecznych i barier w dostępie do technologii cyfrowych. Inicjatywą tego typu jest projekt zapoczątkowany w 2005 roku przez Nicholasa Negroponte z Medialab MIT „One Laptop per Child”. Celem tej społecznej kampanii jest zaopatrzenie najbiedniejszych dzieci w laptopy, zapobiegając w ten sposób ich wykluczeniu ze struktur współczesnego społeczeństwa informacyjnego.

Kolejnym przykładem mogą być działania Prado Media Lab (http://medialab-prado.es/ ) takie jak Interactivo. Jest to inicjatywa stanowiąca platformę dla działań interdyscyplinarnych zespołów produkujących i badających zastosowania oprogramowania w praktykach artystycznych, designie i komunikacji.

Film prezentujący projekt Interactivo. (Szczegółu na temat projektu http://medialab-prado.es/article/que_es_interactivos)

Podobne działania podejmuje również KIBU. Jedynym z wielu artystycznych pomysłów węgierskiego medialabu był projekt Blowing-sensitive Creatures!. Polegał on na tym, że do fasady Lánchíd 19 Design Hotel przymocowane zostały specjalne czujniki uruchamiane podmuchem. Jeśli użytkownik dmuchną na urządzenie zaczynało ono świecić i wysyłało impuls do innych urządzeń umieszczonych na fasadzie powodując na jej powierzchni efekt świetlnej fali (http://www.kitchenbudapest.hu/en/blowing_sensitive_creatures) KIBU zbudował również aplikację Animata służącą do tworzenia animacji na żywo. Dzięki systemom rozpoznawania ruchu wykreowana na ekranie animowana postać naśladuje ruchy człowieka poruszającego się w realnej rzeczywistości, co wykorzystywane może być między innymi w awangardowych przedstawieniach teatralnych jak i w tworzeniu atrakcyjnej wizualnie oprawy występów muzycznych (http://www.kitchenbudapest.hu/en/projects/animata)

Animacja czasu rzeczywistego stworzona z użyciem programu Animata (Zobacz również stronę aplikacji http://animata.kibu.hu/

Medialaby nie tylko kreują niekonwencjonalne pomysły i rozwiązania, które mogą komercjalizować. Często też ich działania z pogranicza sztuki, nowych mediów i akcji społecznych przyciągają większe instytucje i korporacje, które szukają niekonwencjonalnych form promocji.

Radosław Bomba


Bibliografia:

Agnieszka Otręba, Dariusz Szklarczyk, Między światami: współpraca nauk społecznych z gospodarką w Polsce. Raport http://www.bepluser.pl/wp-content/uploads/2011/03/Raport-B+R1.pdf

Kazimierz Krzysztofek, Świat w wersji hiper-od hipermedium do hiperspołeczeństwa, [w:] Kulturowe kody technologii cyfrowych, (red.) Piotr Celiński, Lublin 2011.

LevManovich, Język nowych mediów, Warszawa 2006.

Piotr Celiński, Medialab? Obowiązek a nie zbytek, “Kultura Enter” nr 32/marzec 2011, http://kulturaenter.pl/medialab-obowiazek-a-nie-zbytek/2011/03/

Fotografia w nagłówku artykułu wykonana przez jeanbaptisteparis, CC

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>